Çelik Konstrüksiyon Montajında Platform ve Vinç Planlaması

Çelik konstrüksiyon montajı, malzemenin kendisi hazır geldiği için sahada geçen sürenin neredeyse tamamının kaldırma ve birleşim işine ayrıldığı bir iştir. Betonarme bir yapıda kalıp, donatı ve döküm arasında geçen bekleme süreleri planlamayı esnetirken, çelik montajda vincin ve platformun bir gün boş beklemesi doğrudan programın bir gün kaymasıdır. Bu nedenle ekipman planı, projenin iş programının ayrılmaz parçası olarak kurulmalı; makine ihtiyacı montaj sırası belirlendikten sonra değil, onunla birlikte çıkarılmalıdır.

İkinci belirleyici, çelik elemanların ağırlığının dar bir aralıkta değil çok geniş bir aralıkta dağılmasıdır. Aynı yapıda 200 kilogramlık bir aşık profili ile 6 tonluk bir ana kiriş yan yana bulunur. Tek bir makineyle her ikisini de kaldırmaya çalışmak, ya küçük elemanlar için gereğinden büyük ve pahalı bir makineyi gün boyu sahada tutmak ya da büyük elemanda kapasiteyi zorlamak anlamına gelir. Doğru plan, ağır elemanları bir güne toplayıp kaldırma makinesini o gün için konumlandırmak ve geri kalan işi daha ekonomik ekipmanla yürütmektir.

Üçüncü olarak, çelik montajda birleşim kalitesi doğrudan ekibin duruşuna bağlıdır. Cıvatanın tork değerine getirilmesi veya kaynak paso sırası, operatörün rahat ve dengeli çalışabildiği bir platformda yapılabildiği ölçüde tutarlıdır. Sepetin dar olduğu, ekibin uzanarak çalışmak zorunda kaldığı durumlarda hem işçilik yavaşlar hem de tekrar işi riski doğar. Platform seçiminde sepet iç ölçüsü ve taşıma kapasitesi, sırf yükseklik kadar dikkate alınmalıdır.

Çelik konstrüksiyon işlerinin büyük bölümü yapı kabuğu henüz kapanmamışken yürüdüğü için zemin hazırlanmamış durumdadır. Stabilize dolgu, temel kazısından çıkan gevşek malzeme, yağmur sonrası çamurlanmış yüzey ve henüz doldurulmamış temel boşlukları tipik tablodur. Bu koşullarda sert lastikli iç mekân makineleri çalışamaz; dört tekerlekten çekişli, salınımlı akslı ve büyük çaplı lastikli arazi tipi modeller gerekir. Zemin durumunu teklif aşamasında olduğundan iyi tarif etmek, sahaya uygunsuz makine gelmesi ve nakliye bedelinin boşa gitmesi demektir.

İkinci saha değişkeni, montaj ilerledikçe daralan hareket alanıdır. Kolonlar dikildikten sonra makinenin geçebileceği koridorlar sabitlenir ve yeni dikilen her aks bir öncekinin manevra alanını kısar. Bu yüzden montaj sırası belirlenirken makinenin çıkış yolu da belirlenmelidir. Sahadan çıkışı planlanmamış bir platform, iş bittikten sonra sökülmesi gereken bir eleman yüzünden günlerce içeride kalabilir ve kira saati işlemeye devam eder.

Üçüncü değişken, üst kotta yer alan engellerdir. Mevcut bir tesise ek yapı yapılıyorsa enerji hattı, boru köprüsü, komşu yapının saçağı veya vinç rayı gibi engeller makinenin bomunu serbestçe açmasını engeller. Bu durumda dikey erişimi yeterli olan bir makine bile işe yaramaz; bomun engelin altından girip yukarı kalkabilmesi, yani up-and-over yeteneği gerekir. Saha keşfinde yalnızca zemin değil, üst kot da fotoğraflanmalı ve engellerin kotu ölçülmelidir.

Ağır eleman kaldırma aşamasında, yani kolonların dikilmesi ve ana kirişlerin yerine oturtulmasında mobil vinç standart çözümdür. Mobil vinç kurulum gerektirmeden sahaya intikal eder, bomunu açar ve kısa süreli montaj projelerinde kule vince göre belirgin bir avantaj sağlar. Mobil vinç kiralama 10.000 TL'den başlayan günlük bedellerle planlanır; bu nedenle ağır eleman kaldırma işini olabildiğince az sayıda güne toplamak, projenin toplam ekipman maliyetini en çok etkileyen tek karardır.

Orta ağırlıktaki elemanların, aşıkların, çapraz bağlantıların ve montaj malzemesinin dağıtımında telehandler devreye girer. Telehandler hem arazi kabiliyeti hem teleskopik erişimiyle malzemeyi doğrudan kullanılacağı kota bırakır ve vinci bu işten kurtarır. Telehandler kiralama 3.500 TL'den başlayan günlük bedellerle planlanır ve genellikle mobil vinçle aynı gün sahada bulundurulmaz; vincin ağır elemanları bitirdiği gün telehandler dağıtımı üstlenir. LiuGong telehandler modelleri bu tip saha dağıtım işlerinde yaygın kullanılır.

Birleşim ve cıvatalama aşamasında belirleyici makine eklemli platformdur. Kafes kirişin alt ve üst başlığı arasına, iki kiriş arasındaki dar boşluğa girebilmek için bomun eklemli olması ve ucunda jib kolu bulunması gerekir. Jib kolu, sepeti bom ekseninden bağımsız olarak yukarı, aşağı ve yana konumlandırarak birleşim noktasına hassas erişim sağlar. Eklemli platform kiralama 3.000 TL'den başlayan günlük bedellerle planlanır; 16, 20 ve 26 metre çalışma yüksekliğindeki modeller çelik montajda en sık kullanılan aralıktır. Sinoboom ve Zoomlion eklemli modelleri bu sınıfta yaygındır.

Çatı üstü tamamlama, trapez sac montajı, oluk ve mahya işlerinde ise iş kısmen çatı üzerine taşınır; platform bu aşamada malzeme besleme ve kenar bölgelerde erişim için kullanılır. Zemin döşenmiş, beton dökülmüş bölümlerde ise arazi tipi makineye gerek kalmaz. Makaslı platform kiralama 1.500 TL'den başlayan günlük bedellerle planlanır ve geniş tablası sayesinde ekibin malzemeyle birlikte çalışmasına imkân verir; 10 ile 14 metre arası modeller iç kot işlerinin çoğunu karşılar.

Çelik konstrüksiyon projelerinde ekipman maliyetini belirleyen şey makinelerin günlük bedeli değil, sahada kaç gün durdukları ve kaç kez nakliye edildikleridir. Bir eklemli platformun günlük bedeli sabittir; ancak aynı makineyi üç ayrı dönemde onar günlük periyotlarla getirtmek, otuz günlük kesintisiz kiralamaya göre iki fazla nakliye bedeli doğurur. Bu nedenle montaj programı çıkarılırken makine ihtiyacı gün gün değil, blok blok planlanmalı ve boşluklar mümkün olduğunca kapatılmalıdır.

İkinci kalem, kaldırma makinesinin bekleme süresidir. Mobil vinç sahada olduğu sürece ücret işler ve vincin ağır elemanı havada tutarken ekibin birleşimi yapmasını beklemesi tipik bir kayıptır. Bu kaybı azaltmanın yolu, birleşim ekibini kaldırma programına eşleştirmek ve platformu vinç gelmeden önce konumlandırmaktır. Ekip vincin kaldırdığı elemana ilk bağlantıyı hızlıca yaptığında vinç serbest kalır ve bir sonraki elemana geçer; kesin torklama ve kaynak işi vinç olmadan devam eder.

Üçüncü olarak kiralama süresi tarifesi doğrudan birim maliyeti değiştirir. Üç hafta sürecek bir montaj işini günlük tarife üzerinden yürütmek, aylık tarifeye göre belirgin biçimde pahalıya gelir. Süre tahmininde iyimser davranmak da aynı sonucu doğurur: on güne planlanıp on altı gün süren bir işte, baştan aylık anlaşma yapılmış olsaydı ortaya çıkmayacak bir fark oluşur. Çelik montajda hava koşullarına bağlı kayıp gerçekçi biçimde hesaba katılmalı ve süre buna göre belirlenmelidir.

Çelik konstrüksiyon projelerinde keşif, sahayı görmekten ibaret değildir; ekipman kararını verecek sayısal verilerin toplanmasıdır. Bu verilerin ilki yapı geometrisidir: kolon aksları arası mesafe, kiriş alt kotu, çatı makasının en yüksek noktası ve birleşim detaylarının bulunduğu kotlar. Bu değerler olmadan çalışma yüksekliği ve yatay erişim ihtiyacı hesaplanamaz; hesaplanmadığında da makine sınıfı tahminle seçilmiş olur ve tahminin sahada tutmama olasılığı yüksektir.

İkinci veri grubu, en ağır ve en uzun elemanların listesidir. Kaldırma makinesinin kapasitesi en ağır elemana, bom açıklığı ise bu elemanın vinçten en uzak konumlanacağı noktaya göre belirlenir. Uzun elemanlarda ayrıca elemanın havada dönüş yapabileceği serbest hacim gerekir; bu hacim dar sahalarda kritik bir kısıt haline gelir. Eleman listesi imalat aşamasında zaten mevcuttur ve keşif sırasında istenmesi ek bir iş yükü doğurmaz.

Üçüncü veri grubu erişim ve lojistik bilgisidir: sahaya giriş kapısının net genişliği, giriş yolunun eğimi, lowbed aracının manevra yapabileceği alan ve makinenin indirileceği düz zemin. Ağır makinelerin sahaya intikali, çalışmanın kendisinden daha fazla planlama gerektirebilir. Bu bilgiler keşif aşamasında fotoğrafla birlikte kayıt altına alındığında, nakliye planı makine seçimiyle aynı anda yapılır ve saha gününde sürpriz yaşanmaz.

Sahada en sık görülen hata, yalnızca çalışma yüksekliğine bakarak makine seçmektir. Kafes kirişin alt başlığı 14 metrede olduğu için 16 metrelik bir makine yeterli sanılır; oysa ekibin birleşim noktasına ulaşabilmesi için sepetin 4 ila 6 metre yatay uzanması gerekir ve bu mesafede makinenin kapasitesi düşer, hatta erişim tümüyle kapanır. Yük diyagramı okunmadan yapılan seçim, sahada makinenin kilitlenmesiyle sonuçlanır ve ikinci bir makine çağırmak gerekir.

İkinci yaygın hata, montaj sırası ile makine hareket planının ayrı ayrı yapılmasıdır. Montaj mühendisi elemanların dizilim sırasını belirler, saha şefi makineyi getirtir, fakat makinenin nereden girip nereden çıkacağı kimsenin sorumluluğunda değildir. Sonuç, montaj bittiğinde sahadan çıkamayan bir platform veya son elemanı takmak için yeniden sökülmesi gereken bir bağlantıdır. Bu hata, plan aşamasında on dakikalık bir kontrolle tamamen önlenebilir.

Üçüncü hata, forklift veya telehandler çatalına sepet olmayan bir aparat takarak ya da doğrudan palet üzerinde personel kaldırmaktır. Çelik montajında yükseklik ihtiyacı ani biçimde ortaya çıktığında sahada bulunan makineyle çözme eğilimi güçlüdür ve bu, en ölümcül uygulamalardan biridir. Yüksekte personel taşımak için yalnızca bu amaçla üretilmiş, ilgili standarda uygun ve periyodik kontrolü geçerli platformlar kullanılmalıdır.

Çelik konstrüksiyon montajı, düşme riskinin en yüksek olduğu iş kollarından biridir ve bu risk yalnızca yükseklikten değil, çalışma yüzeyinin henüz oluşmamış olmasından kaynaklanır. Sepet içinde çalışan personelin tam vücut emniyet kemerini sepetin üretici tarafından belirlenmiş bağlantı noktasına takması, iş süresince bu bağlantıyı çözmemesi ve hiçbir koşulda korkuluktan çelik yapıya geçiş yapmaması gerekir. Sepetten yapıya geçiş, çelik montajında en sık ölümcül kaza üreten davranıştır ve platformun kullanım amacının dışındadır.

İkinci başlık, kaynak ve taşlama işlerinin platform üzerinde yapılmasıdır. Kıvılcım sepetin plastik aksamına, hidrolik hortumlara ve elektrik kablolarına zarar verebilir; bu nedenle kaynak yapılacak platformlarda kaynak koruma battaniyesi ve uygun topraklama düzeni kullanılmalı, topraklama pensesi kesinlikle makinenin şasisine değil kaynak yapılan elemana bağlanmalıdır. Aksi durumda kaynak akımı makinenin rulman ve elektronik aksamı üzerinden geçerek kalıcı hasar bırakır.

Üçüncü olarak, ilgili mevzuat uyarınca yüksekte çalışma ekipmanlarının periyodik kontrolünün yetkili kişilerce yapılmış ve raporunun sahada bulunuyor olması genellikle aranır; operatörlerin de makine sınıfına uygun yetki belgesi taşıması beklenir. Kaldırma işlerinde sapan, mapa ve halatların kontrolü her vardiya başında yapılmalı, yük altında personel bulunmaması kuralı istisnasız uygulanmalıdır. Projenizin özel koşulları için iş güvenliği uzmanınızdan görüş almanız uygun olur.