Enerji Santrali ve Trafo Merkezi Bakımı

Enerji santrali ve trafo merkezlerinde her yüksekte çalışma faaliyeti, tesisin kendi iş izni sistemi içinde tanımlanır. Bu sistem hangi bölümün enerjisiz bırakılacağını, hangi fiderlerin enerjili kalacağını, topraklamanın nereye uygulanacağını ve çalışma alanının nasıl sınırlandırılacağını belirler. Ekipman seçimi bu belge tamamlanmadan yapılırsa, sahaya gelen makine izin verilen çalışma zarfının dışında kalabilir ve iş başlamadan iptal edilir. Bu, hem gecikme hem boşa nakliye maliyeti demektir.

İş izni belgesi aynı zamanda enerjili ekipmana yaklaşma mesafesini tanımlar. Bu mesafe gerilim seviyesine göre değişir ve makinenin herhangi bir parçasının, bomun, sepetin veya sepet içindeki el aletinin bu sınırın içine girmemesi gerekir. Yaklaşma mesafesi belirlendikten sonra, makinenin o mesafeyi koruyarak hedefe erişip erişemediği hesaplanır. Pratikte bu, aynı yüksekliğe ulaşan iki makineden yatay erişimi daha uzun olanın tercih edilmesi anlamına gelir; çünkü makine hedeften daha uzağa konumlanabilmelidir.

Üçüncü olarak, bazı işlerde tesis enerjisiz bırakılamaz. Kesintinin maliyeti veya şebeke sürekliliği buna izin vermez. Bu durumda çalışma enerjili ortamda yürütülür ve yalıtımlı sepetli araç gerekebilir. Yalıtımlı sepet, bom ve sepet arasında tanımlı bir yalıtım seviyesi sağlayan özel donanımdır ve standart bir platformdan farklıdır. Bu ihtiyacın olup olmadığı, kiralama görüşmesinde değil, tesisin iş izni sürecinde belirlenir.

Trafo merkezlerinin şalt sahaları genellikle çakıl serilmiş, drenajlı ve elektriksel olarak tasarlanmış zeminlerdir. Bu zemin görünüşte düz olsa da çakıl tabakası altındaki sıkışma her noktada aynı değildir ve dar lastikli makineler çakıla gömülebilir. Bu nedenle şalt sahasında geniş lastikli veya arazi tipi makineler tercih edilir. Ayrıca zemindeki topraklama şebekesine ve kablo kanallarına makine yükü bindirmemek için tesisin izin verdiği güzergâhın dışına çıkılmamalıdır.

İkinci koşul, üst kotun yoğun biçimde dolu olmasıdır. Şalt sahasında baralar, mesnet izolatörleri, parafudrlar ve akım trafoları belirli kotlarda ve dar aralıklarla yerleşiktir. Bu ortamda bomun serbestçe açılabileceği hacim sınırlıdır ve makinenin hedefe hangi güzergâhtan ulaşacağı önceden çizilmelidir. Kâğıt üzerinde erişilebilir görünen bir nokta, arada kalan bir izolatör dizisi yüzünden sahada erişilemez olabilir.

Üçüncü koşul, santral binası içindeki işlerde ortaya çıkar. Kazan dairesi, türbin holü ve kablo katları yüksek tavanlı fakat yoğun boru ve tava trafiği olan alanlardır. Burada zemin sert ve düzdür, bu nedenle akülü makineler kullanılabilir; ancak boru köprülerinin altından geçip üstüne çıkmak gerektiğinde bomun engel aşma kabiliyeti belirleyici olur. Ayrıca kapalı hacimde egzoz sorunu doğduğu için içten yanmalı makineler bina içine alınmaz.

Şalt sahasında bara, izolatör ve kesici bakımı gibi işlerde eklemli platform standart çözümdür. Eklemli bom, sepeti mesnet izolatörlerinin arasından geçirerek hedefe yaklaştırır; jib kolu son yaklaşmayı hassas biçimde yapar. Bu işlerde makinenin yatay erişimi, yaklaşma mesafesini koruyarak çalışabilmek açısından dikey yüksekliği kadar önemlidir. Eklemli platform kiralama 3.000 TL'den başlayan günlük bedellerle planlanır ve 20 ile 26 metre çalışma yüksekliğindeki modeller şalt sahası işlerinin büyük bölümünü karşılar.

Aydınlatma direği bakımı, hat üstü kontroller ve tesis çevresindeki yol boyu işlerde sepetli vinç tercih edilir. Sepetli vinç bir araç üzerine kurulu olduğu için tesis içinde noktadan noktaya hızla intikal eder ve her konumda ayak açarak çalışır; birbirinden uzak çok sayıda noktaya kısa süreli erişim gereken bakımlarda paletli veya tekerlekli platformdan çok daha verimlidir. Sepetli vinç kiralama 3.000 TL'den başlayan günlük bedellerle planlanır. Enerjili hat yakınındaki işlerde yalıtımlı sepet donanımı ayrıca değerlendirilmelidir.

Trafo, kesici, pano ve ekipman yerleştirme gibi ağır kaldırma işlerinde mobil vinç gerekir. Bir güç trafosunun radyatör grubunun sökülüp takılması veya yeni bir hücrenin yerine indirilmesi, kaldırma kapasitesi ve bom açıklığı hesaplanmış bir vinç ister. Mobil vinç kiralama 10.000 TL'den başlayan günlük bedellerle planlanır. Bu işlerde vincin konumu, ayak basıncı ve zemin altındaki kablo kanalları önceden birlikte değerlendirilmelidir.

Santral binası içindeki kablo tavası, aydınlatma ve boru hattı işlerinde akülü makaslı platform yeterlidir. Zemin sert ve düz olduğu için makaslı platform hem daha ekonomik hem de daha geniş çalışma tablası sağlar; ekip malzemeyle birlikte çalışabilir. Makaslı platform kiralama 1.500 TL'den başlayan günlük bedellerle planlanır ve 12 ile 14 metre çalışma yüksekliğindeki modeller türbin holü ve kablo katı işlerinin çoğunu karşılar. Sinoboom ve Zoomlion modelleri bu sınıfta yaygın kullanılır.

Enerji tesislerinde ekipman süresini belirleyen şey işin kendisi değil, kesinti penceresidir. Bir fiderin veya ünitenin enerjisiz kalabileceği süre şebeke planlamasıyla belirlenir ve genellikle dar tutulur. Makine bu pencere açılmadan sahada, konumlanmış ve kontrol edilmiş halde hazır beklemelidir; çünkü pencere açıldıktan sonra makine getirtmeye çalışmak, kesinti süresinin önemli bir bölümünü harcar. Bu nedenle kiralama süresi, kesinti süresinden değil, hazırlık ve toparlama dahil toplam sahada bulunma süresinden hesaplanır.

İkinci kalem, tesis giriş prosedürlerinin ilk günü tüketmesidir. Enerji tesislerinde makinenin ve operatörün girişi; belge kontrolü, tesis oryantasyonu, araç izni ve alan tanıtımı gibi adımları içerir. Bu adımlar planlanmadığında birinci gün fiilen çalışılamaz fakat makine kirada olur. Belgelerin, periyodik kontrol raporunun ve operatör yetki belgesinin sahaya gitmeden önce tesise iletilmesi bu kaybı büyük ölçüde ortadan kaldırır.

Üçüncü olarak, enerji tesisi bakımları genellikle yıllık planlı duruşlarda yoğunlaşır. Bu dönemlerde birden fazla iş kalemi aynı anda yürür ve ekipman talebi artar. Yıllık duruş tarihi genellikle aylar öncesinden bellidir; makine planlamasını da aynı takvimle yapmak, hem uygun sınıfta makine bulunabilmesini hem de tek bir nakliye organizasyonuyla birden fazla iş kaleminin karşılanmasını sağlar. Duruş dışı dönemde yapılabilecek işleri ayırmak toplam maliyeti belirgin biçimde düşürür.

Enerji santralleri ve trafo merkezleri, giriş kontrolü en sıkı olan tesisler arasındadır ve bu kontrol yalnızca kişiler için değil makineler için de işler. Makine tarafında genellikle aranan ilk belge, yetkili kişilerce yapılmış güncel periyodik kontrol raporudur. Bunun yanında makinenin teknik kataloğu, yük diyagramı ve varsa uygunluk beyanı istenebilir. Bu belgelerin sahaya varış gününde toplanmaya çalışılması, ilk günün fiilen kaybedilmesi anlamına gelir.

Personel tarafında ise operatörün makine sınıfına uygun yetki belgesi, yüksekte çalışma eğitimi kaydı ve sağlık raporu genellikle beklenir. Enerji tesislerinde bunlara ek olarak tesisin kendi oryantasyon eğitimi ve elektriksel emniyet bilgilendirmesi zorunlu tutulur; bu eğitim tamamlanmadan personel sahaya alınmaz. Eğitim süresi tesise göre yarım günü bulabildiğinden, program yapılırken bu süre çalışma süresinden ayrı bir kalem olarak hesaba katılmalıdır.

Üçüncü grup, araç ve nakliye belgeleridir. Makinenin tesise girişi için araç giriş izni, sürücü bilgileri ve çoğu tesiste güzergâh onayı gerekir. Ağır nakliye söz konusu olduğunda tesisin iç yollarının taşıma kapasitesi ve köprü, kanal geçişleri ayrıca değerlendirilir. Bu adımların tamamı, makine talebi yapılırken tesisin teknik biriminden alınacak bir kontrol listesiyle tek seferde tamamlanabilir ve saha gününde beklemeyi ortadan kaldırır.

En kritik hata, yaklaşma mesafesinin makinenin sepet konumuna göre değil, makinenin park konumuna göre değerlendirilmesidir. Makine güvenli bir mesafede park edilmiş olabilir; ancak bom açıldığında sepet, sepet içindeki personel veya taşınan uzun bir el aleti enerjili baraya izin verilen mesafeden daha fazla yaklaşabilir. Değerlendirme daima makinenin ulaşabileceği en uç nokta üzerinden yapılmalı ve mümkünse makinenin hareket zarfı mekanik olarak sınırlandırılmalıdır.

İkinci hata, iş izni alınmış bir çalışmada kapsamın sahada genişletilmesidir. İzin belgesi belirli bir ekipman ve belirli bir alan için düzenlenmişken, ekip yakındaki başka bir noktada da küçük bir işi hallediverme eğilimine girebilir. Bu, izin kapsamı dışına çıkmak demektir ve enerjili ortamda en ciddi ihlallerden biridir. Kapsam değişikliği yalnızca izin belgesinin güncellenmesiyle mümkündür; sahada verilen sözlü onay, topraklamanın ve alan sınırlandırmasının yeni nokta için geçerli olduğu anlamına gelmez.

Üçüncü hata, çakıl serili şalt sahasında zemin taşıma gücünün varsayılmasıdır. Şalt sahası zemini görünüşte düzdür, fakat çakıl altındaki sıkışma noktadan noktaya değişir ve makine ayağı veya tekerleği beklenmedik biçimde gömülebilir. Ayrıca zemin altında topraklama şebekesi ve kablo kanalları bulunur; ayak basıncı bu yapılara zarar verebilir. Vinç ve platform konumları tesis yetkilisiyle birlikte belirlenmeli, gerekiyorsa yük dağıtıcı plaka kullanılmalıdır.

Enerjili ortama yakın çalışmalarda en temel önlem, sepetteki personelin tek başına karar vermek zorunda kalmamasıdır. Aşağıda konumlanan ve yalnızca gözlem yapan bir gözcü, sepetin enerjili ekipmana olan mesafesini yukarıdan bakan personelin göremeyeceği bir perspektiften değerlendirir ve gerektiğinde hareketi durdurur. Gözcünün başka bir işle görevlendirilmemesi ve iletişim kanalının kesintisiz olması gerekir. Bu düzen, enerji tesislerinde en çok işe yarayan ve en sık atlanan önlemdir.

İkinci başlık, kişisel koruyucu donanımın işin elektriksel niteliğine uygun seçilmesidir. Enerjili ortamda ark riski bulunan çalışmalarda ark korumalı giysi, yüz siperi ve uygun sınıfta yalıtkan eldiven gerekir; standart bir yüksekte çalışma donanımı tek başına yeterli olmaz. Sepet içinde kullanılan el aletlerinin de yalıtımlı olması ve uzun metal aletlerin sepette serbest bırakılmaması beklenir. Bu gereklilikler tesisin risk değerlendirmesine göre belirlenir.

Üçüncü olarak, ilgili mevzuat uyarınca yüksekte çalışma platformlarının periyodik kontrolünün yetkili kişilerce yapılmış olması ve raporunun sahada bulunması genellikle aranır; operatörlerin makine sınıfına uygun yetki belgesi taşıması beklenir. Enerji tesislerinde bunlara ek olarak tesisin kendi giriş, iş izni ve elektriksel emniyet prosedürleri geçerlidir ve bunlar genel kuralların üzerine biner. Saha özelinde tesis yetkilisi ve iş güvenliği uzmanınızın görüşü esas alınmalıdır.